Kısaca: Gökbilimciler, komşumuz Andromeda galaksisinin dış kesimlerinde Güneş’ten biraz hafif bir yıldızın, şişkin dev bir yıldızın içine sarmallanarak onunla birleştiğini ilk kez baştan sona izledi. “Bao” lakaplı sistemin birleştiğini kesinleştiren son kanıt NASA’nın James Webb Uzay Teleskobu’ndan geldi. Sonuçlar 18 Kasım 2026’da Nature dergisinde yayımlandı.
Ne oldu?
Resmî adı AT 2025abao olan sistem, yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklıkta. Columbia Üniversitesi’nden Viraj Karambelkar ve Kishalay De’nin yürüttüğü ekip, nesneyi ilk kez Şubat 2023’te NASA’nın artık emekli olan NEOWISE görevinin kızılötesi verilerinde, alışılmadık biçimde değişen bir yıldız olarak fark etti. Eski kayıtlar, sistemin 1989’dan 2018’e kadar parlaklığının sabit kaldığını, 2018’den sonra ise yavaşça parlamaya başladığını gösteriyordu.
Ekip sistemi yıllarca izledi. Eylül 2024’te WINTER teleskobu yıldızın toz saçmaya başladığını, Temmuz 2025’te NASA’nın SPHEREx gözlemevi ise sıradan bir tarama sırasında görünür ışıkta hızla sönükleşip kızılötesinde parladığını kaydetti. Asıl patlamayı 17 Ekim 2025’te Zwicky Geçici Olaylar Tesisi (ZTF) yakaladı: sistem yaklaşık bir hafta içinde zirve parlaklığa ulaştı ve belirgin biçimde ısındı. Webb, 24 Aralık 2025’te yalnızca yaklaşık üç saatlik bir gözlemle sisteme baktı; bu, patlamanın zirvesinden 47 gün sonraydı ve böyle bir olayın şimdiye kadarki en erken takibi oldu.
Ortak zarf: iki yıldız, tek atmosfer
Çok yakın dolanan bazı çift yıldızlarda büyük yıldız şişerek eşini dış katmanlarının içine alır. Bu evreye “ortak zarf evrimi” denir; çünkü iki yıldız artık aynı gaz zarfını paylaşır. İçerideki küçük yıldız, gazın sürtünmesiyle yörünge enerjisini kaybeder ve içe doğru sarmallanır. Kuramsal olarak öngörülen bu sürecin içe sarmallanma aşaması, daha önce hiç doğrudan gözlenmemişti.
Bao’da küçük yıldız, devin yüzeyine temas ettikten sonra yalnızca yedi turda (yaklaşık yedi yıl) çekirdeğe kadar sürüklendi ve birleşme gerçekleşti. NASA’ya göre daha önce bilinen, küçük yıldızlardan oluşan birleşmeler binlerce tur sürmüştü.
Rakamlarla Bao
Kısa bilgiler
- Konum: Andromeda galaksisinin (M31) dış kesimi, yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı
- Büyük yıldız (“Büyük Bao”): yaklaşık 7 Güneş kütlesi, Güneş’in 350 katı yarıçap, yaklaşık 18.000 kat parlaklık
- Küçük eş (“Küçük Bao”): yaklaşık 0,7 Güneş kütlesi; kütlesi ilk kez tahmin edildi
- Temastan birleşmeye: yaklaşık 7 tur, yaklaşık 7 yıl
- Patlama: 17 Ekim 2025 (ZTF); Webb gözlemi: 24 Aralık 2025, zirveden 47 gün sonra
- Fırlatılan malzeme: zarfın en dış yaklaşık %10’u, yıldızın kaçış hızının yaklaşık 10 katı hızla
Neden önemli?
Ortak zarf evrimi, gökbilimcilerin onlarca yıldır büyük ölçüde kuram ve simülasyonlarla incelediği bir süreç. Bu evreden iki yıldızın da sağ çıktığı sistemler zamanla çok sıkı çiftlere dönüşebiliyor; bunlardan nötron yıldızları, kara delikler, süpernovalar, kütleçekim dalgası kaynakları ve milisaniye pulsarları ortaya çıkabiliyor. Bao’da ise sonuç birleşme oldu.
Webb’in orta kızılötesi verileri, büyük yıldızın yüzyıllar boyunca saçtığı tozu ve patlamada atılan malzemeyi ayrı ayrı izlemeye imkân verdi. Ekip bu verileri simülasyonlarla eşleştirerek, ortak zarfın ne kadar “verimli” biçimde dışarı atıldığını ilk kez gözlem verisiyle sınırladı. Nature makalesine göre, sarmallanma sırasında açığa çıkan yörünge enerjisinin zarfı koparmaya yarayan kesri yaklaşık 0,01 ile 0,4 arasında. Yıldız evrimi modelleri, çift yıldızların sonunu hesaplarken bu değere doğrudan ihtiyaç duyuyor.
Araştırmacılar, NASA’nın yeni fırlatılan Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu’nun geniş zaman taramalarıyla benzer olayların sayısının hızla artacağını bekliyor. Birleşme sonrası oluşan tek yıldızın nasıl bir dengeye oturacağını ise ancak gelecekteki gözlemler gösterecek.
SpaceTRC’de
- Teleskop dosyası: James Webb
- Yıldızlar ve yıldız evrimi
- Andromeda takımyıldızı
- Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu
Kaynaklar
- NASA — NASA Data Clinches First-of-Its-Kind Stellar Merger (18 Kasım 2026)
- Karambelkar ve ark. — An inspiral of a star inside a common envelope with its giant companion, Nature (18 Kasım 2026)
- NASA — AT 2025abao in the Andromeda Galaxy
- Columbia News — Columbia Researchers Spot First-of-Its-Kind Stellar Merger (18 Kasım 2026)
Bilim, merakla başlar.

