SpaceTRC / Roket Motorları Atlası
Roketleri uçuran makineler
Saturn V’in F-1’inden Starship’in Raptor’una, Rocket Lab’in elektrikli pompalı Rutherford’undan Japonya’nın LE-9’una 19 motor. Her motorun nasıl çalıştığını animasyonlu şemalarla görün, değerlerini karşılaştırın.
Değerler üreticilerin ve kamuya açık teknik kaynakların verdiği rakamlardır ve 2 Kasım 2026’da kontrol edilmiştir. Kaynaklar arasında fark olan motorların kartında not bulunur.
Nasıl çalışır?
Motor döngüleri, animasyonla
Bir sıvı yakıtlı motorun asıl zorluğu, itici gazları yanma odasının yüksek basıncına karşı saniyede yüzlerce kilogram pompalamaktır. Pompaları çeviren türbinin nasıl güç aldığı, motorun “döngüsünü” belirler. Bir döngü seçin:
Temel kavramlar
Bir motoru okumak için dört sayı
Özgül itki (Isp)
Motorun yakıtı ne kadar verimli kullandığının ölçüsüdür ve saniye ile ifade edilir. Egzoz hızının yerçekimi ivmesine bölümüne eşittir: 450 saniye, yaklaşık 4,4 km/s egzoz hızı demektir. Kimyasal roketlerde üst sınır 450–460 saniye civarındadır.
Deniz seviyesi ve vakum
Atmosfer basıncı egzozun genişlemesini sınırlar. Bu yüzden aynı motorun vakum sürümü, çok daha büyük bir nozulla daha verimli çalışır: Merlin 1D deniz seviyesinde 282 s, vakum sürümü 348 s.
Yanma odası basıncı
Basınç yükseldikçe motor daha küçük ve daha verimli olabilir. RD-180’in 26,7 MPa’lık oda basıncı, okyanusta yaklaşık 2,7 km derinlikteki su basıncına denktir.
İtki
Kilonewton (kN) cinsinden verilir; 1 kN yaklaşık 102 kilogram-kuvvettir. Saturn V’in F-1 motoru deniz seviyesinde 6.770 kN, yani yaklaşık 690 tonluk bir kuvvet üretiyordu.
Atlas
19 motor, kartlar hâlinde
Sıralayın, yakıt türüne göre süzün ve iki motor seçerek yan yana karşılaştırın.
Grafik
İtki ve verim haritası
Yatay eksen itki (logaritmik), dikey eksen özgül itkidir. Hidrojenli motorlar en verimli, katı yakıtlılar en güçlü ama en az verimli bölgede toplanır.
Yakıtlar
Neden farklı yakıtlar?
Kerosen ve sıvı oksijen
Oda sıcaklığında depolanabilen yoğun bir yakıt; tanklar küçük kalır. Özgül itki 300–340 s civarındadır. Yanarken kurum bırakması, yeniden kullanılan motorlarda temizlik gerektirir.
Sıvı hidrojen ve sıvı oksijen
Kimyasal roketlerin en verimli çifti (yaklaşık 450 s). Ama hidrojen çok hafif olduğundan dev tanklar gerekir ve −253 °C’de tutulmalıdır.
Metan ve sıvı oksijen
Temiz yanar, yeniden kullanıma uygundur ve Mars’ta karbondioksit ile sudan üretilebilir. Özgül itki 330–380 s. Starship, New Glenn ve Neutron bu yakıtı seçti.
Katı yakıt
Yakıt ve oksitleyici tek bir katı blokta birleşir. Çok yüksek itki ve basitlik sağlar ama ateşlendikten sonra durdurulamaz ve verimi düşüktür (yaklaşık 250–270 s).
Bu motorların taşıdığı roketleri Roket karşılaştırma ve 3B roket inceleme sayfalarında, roket denklemini RoketLab‘da deneyebilirsiniz.
- Motor değerleri: üretici açıklamaları (SpaceX, Blue Origin, Rocket Lab, ArianeGroup, Mitsubishi Heavy Industries, NASA) ve ilgili teknik özetler; 2 Kasım 2026’da kontrol edildi.
- Raptor 3 itkisi: SpaceX, Ağustos 2024 performans kartı (280 tf).
- Döngü şemaları SpaceTRC tarafından eğitim amaçlı sadeleştirilmiştir; gerçek motorlarda vana, ısı değiştirici ve ateşleme sistemleri de bulunur.
Son güncelleme: 2 Kasım 2026