SpaceTRC / Uzay Çağı / SpaceX
Geri dönen roketten Mars hedefine.
SpaceX 2002’de küçük bir ekiple kuruldu. Bugün dünyadaki yörünge fırlatmalarının büyük kısmını yapıyor, binlerce uydudan oluşan bir internet ağı işletiyor ve tarihin en büyük roketini geliştiriyor. Bu dosya şirketin teknolojisini aşama aşama, verilerle anlatıyor.
- Kuruluş
- 2002Hawthorne, Kaliforniya
- Falcon 9 fırlatması
- 701Otomatik güncellenir
- Falcon kademe inişi
- 675+30 Ekim 2026 itibarıyla
- Tek kademenin uçuş rekoru
- 37B1067 (2026)
- Bu yılki fırlatma
- 124Tüm SpaceX roketleri, otomatik
01 / Zaman çizelgesi
24 yılda 20 dönüm noktası
Etiketlere dokunarak yalnızca roketleri, Dragon kapsülünü, Starship’i, Starlink’i ya da şirket gelişmelerini görebilirsiniz.
- SpaceX kuruldu
Elon Musk, fırlatma maliyetini düşürüp sonunda Mars’a yerleşimi mümkün kılmak hedefiyle şirketi kurdu.
- Falcon 1’in ilk denemesi başarısız
İlk üç deneme başarısız oldu. Şirketin parası dördüncü denemeye ancak yetiyordu.
- Falcon 1 yörüngede
Özel olarak geliştirilen ilk sıvı yakıtlı roket yörüngeye ulaştı.
- NASA ticari kargo sözleşmesi
1,6 milyar dolarlık İUİ ikmal sözleşmesi şirketin geleceğini güvenceye aldı.
- Falcon 9 ilk uçuşunu yaptı
Dokuz Merlin motorlu roket, bugün dünyanın en çok uçan yörünge roketi.
- Dragon yörüngeden döndü
SpaceX, yörüngeye çıkan bir aracı geri kazanan ilk özel şirket oldu.
- Dragon İUİ’ye bağlandı
Uzay istasyonuna ulaşan ilk ticari araç.
- İlk dikey iniş
Falcon 9’un birinci kademesi ORBCOMM-2 görevinden sonra Cape Canaveral’daki iniş alanına döndü.
- Denizde ilk iniş
Kademe, Atlantik’teki insansız iniş gemisine kondu.
- Kullanılmış kademeyle ilk uçuş
Daha önce uçmuş bir birinci kademe ilk kez yeniden fırlatıldı ve yine indi.
- Falcon Heavy
Üç Falcon 9 çekirdeğinden oluşan ağır roket, ilk uçuşunda bir Tesla Roadster’ı Güneş yörüngesine gönderdi.
- İlk 60 Starlink uydusu
Uydu interneti ağının seri üretim dönemi başladı.
- Crew Dragon Demo-2
Bob Behnken ve Doug Hurley, özel bir şirketin aracıyla yörüngeye çıkan ilk NASA astronotları oldu.
- Inspiration4
Profesyonel astronotu olmayan ilk yörünge mürettebatı üç gün uzayda kaldı.
- Starship’in ilk uçuşu
Kademe ayrılması gerçekleşmedi, ancak araç rampadan ayrıldı ve büyük veri sağladı.
- Polaris Dawn: ilk ticari uzay yürüyüşü
Mürettebat yaklaşık 1.400 km’ye çıktı. Bu, Apollo’dan bu yana insanların ulaştığı en yüksek irtifaydı.
- Super Heavy kuleye yakalandı
Dev kademe, fırlatma kulesinin mekanik kollarıyla havada yakalandı.
- Fram2 kutup yörüngesinde
İnsanlar ilk kez iki kutbun üzerinden geçen bir yörüngede uçtu.
- xAI satın alımı ve halka arz
SpaceX, Şubat’ta yapay zekâ şirketi xAI’ı satın aldı. 12 Haziran’da Nasdaq’ta SPCX koduyla işlem görmeye başladı.
- Starship yörüngede
14. uçuşta ilk kez yörüngeye ulaşıldı ve 26 Starlink V3 uydusu bırakıldı.
- 700. Falcon 9 fırlatması
Starlink 15-18 görevi Vandenberg’den kalktı. B1093 kademesi 18. uçuşunu yaptı.
02 / Araç filosu
Falcon’dan Starship’e araçlar ve motorlar
Falcon 9 Block 5
İki kademeli, birinci kademesi yeniden kullanılabilen bir roket. Starlink, kargo, astronot ve ticari uyduların ana taşıyıcısı.
- Boy
- 70 m
- Çap
- 3,7 m
- Motorlar
- 9 Merlin + 1 Merlin Vakum
- Alçak yörünge
- 22,8 t (tek kullanım)
- İlk uçuş
- 2010
Falcon Heavy
Yan yana bağlanmış üç Falcon 9 çekirdeği. Yan kademeler çoğu zaman eşzamanlı olarak karaya iner.
- Boy
- 70 m
- Genişlik
- 12,2 m
- Motorlar
- 27 Merlin
- Alçak yörünge
- 63,8 t (tek kullanım)
- İlk uçuş
- 2018
Dragon (Kargo ve Mürettebat)
İUİ’ye kargo ve astronot taşıyan, okyanusa paraşütle inen kapsül. Özel görevlerde cam kubbeli “cupola” bölmesiyle uçabiliyor.
- Mürettebat
- 4 kişi (operasyonel)
- Çap
- 3,7 m
- İtiş
- SuperDraco + Draco
- İlk insanlı uçuş
- 2020
Starship / Super Heavy
İki kademesi de geri dönecek şekilde tasarlanan, tarihin en büyük roketi. NASA’nın Ay’a dönüş programında iniş aracı olarak seçildi.
- Boy (V3)
- ≈124 m
- Çap
- 9 m
- Motorlar
- 33 + 6 Raptor
- Yakıt
- Sıvı metan + sıvı oksijen
- İlk uçuş
- 2023
Merlin motoru: Kerosen (RP-1) ve sıvı oksijen yakar. Gaz jeneratörlü çevrim kullanır. Falcon roketlerinin bütün kademeleri bu motor ailesiyle çalışır.
Raptor motoru: Metan ve oksijeni “tam akışlı kademeli yanma” çevrimiyle yakar. Bu çevrim, en verimli ama yapımı en zor motor tiplerinden biridir. Metanın seçilme nedenlerinden biri de Mars atmosferindeki karbondioksit ve buzdan üretilebilmesidir.
03 / Yeniden kullanım
Falcon 9 birinci kademesi nasıl geri iner?
Aşağıdaki adımlara veya çizimdeki numaralara dokunun. Örnek, denizdeki iniş gemisine dönen tipik bir görevi gösteriyor.
Videolar SpaceX’in resmî YouTube kanalından gömülüdür. Video, dokunduğunuzda yüklenir. O ana kadar YouTube’a bağlantı kurulmaz.
Şimdi sıra sende: Kademeyi okyanustaki gemiye kendin indirmeyi dene. Falcon 9 iniş simülasyonunu aç →
Roket fiziğini kendiniz denemek isterseniz RoketLab ve Delta-v rehberi bu bölümün devamı niteliğinde.
04 / Starship
Starship uçuş günlüğü: 14 test uçuşu
SpaceX, Starship’i “uç, hatayı bul, düzelt, tekrar uç” yaklaşımıyla geliştiriyor. Bu yüzden başarısız uçuşlar da programın planlı bir parçası. Sonuçlar aşağıda Wikipedia’nın sınıflandırmasıyla veriliyor.
| # | Tarih | Blok | Sonuç | Super Heavy | Starship | Öne çıkan |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 20.04.2023 | 1 | Başarısız | Kayıp | Kayıp | Kademe ayrılması olmadı, araç kendi etrafında döndü |
| 2 | 18.11.2023 | 1 | Başarısız | Kayıp | Kayıp | “Sıcak ayrılma” tekniği ilk kez başarıldı |
| 3 | 14.03.2024 | 1 | Başarılı | Kayıp | Girişte kayıp | Uzaya ulaşıldı, yakıt aktarma denemesi yapıldı |
| 4 | 06.06.2024 | 1 | Başarılı | Denize kontrollü iniş | Denize kontrollü iniş | İki kademe de atmosfere girişten sağ çıktı |
| 5 | 13.10.2024 | 1 | Başarılı | Kuleye yakalandı | Denize kontrollü iniş | Kademe ilk kez kulenin kollarıyla yakalandı |
| 6 | 19.11.2024 | 1 | Başarılı | Denize iniş | Denize kontrollü iniş | Yakalama iptal edildi, ilk “yük” bir oyuncak muzdu |
| 7 | 16.01.2025 | 2 | Başarısız | Kuleye yakalandı | Kayıp | Blok 2’nin ilk uçuşu, yakıt sızıntısı |
| 8 | 06.03.2025 | 2 | Başarısız | Kuleye yakalandı | Kayıp | Motorlar sustu, araç kontrolü kaybetti |
| 9 | 27.05.2025 | 2 | Başarısız | Kayıp | Kayıp | Kullanılmış kademeyle ilk uçuş |
| 10 | 26.08.2025 | 2 | Başarılı | Denize kontrollü iniş | Hedefe 3 m yakın iniş | 8 Starlink benzeri yük bırakıldı |
| 11 | 13.10.2025 | 2 | Başarılı | Denize kontrollü iniş | Denize kontrollü iniş | Blok 2’nin son uçuşu |
| 12 | 22.05.2026 | 3 | Başarılı | Kayıp | Denize kontrollü iniş | V3’ün ve yeni rampanın ilk uçuşu |
| 13 | 24.07.2026 | 3 | Başarılı | Kayıp | Denize kontrollü iniş | İlk Starlink V3 bırakma denemesi |
| 14 | 28.09.2026 | 3 | Başarılı | Denize kontrollü iniş | Pasifik’e iniş | İlk yörünge uçuşu, 26 Starlink V3 |
| 15 | Kasım 2026 (plan) | 3 | Planlandı | Kuleye yakalama hedefi | Kuleye yakalama denemesi olabilir | Booster 22 ve Ship 42 |
Tablo 1 Kasım 2026 itibarıyla günceldir. 15. uçuşun tarihi kesinleşmedi. SpaceX henüz resmî bir tarih açıklamadı.
14. uçuşta ne oldu? Starship 28 Eylül 2026’da Starbase’den kalktı. Üç ana motorundan biri tırmanış sırasında erken sustu. Buna rağmen araç yaklaşık 270 km yükseklikte yörüngeye girdi ve 26 Starlink V3 uydusunu yaklaşık 30 dakikada tek tek bıraktı. Uyduların üçü Starship’in ısı kalkanını görüntüleyen kameralar taşıyordu. Planlanan 10 saatlik görev, motor sorunu nedeniyle yaklaşık 3 saate kısaltıldı.
05 / Starlink
Starlink: 13.000’i aşkın uydu
Starlink, alçak yörüngedeki binlerce uydudan oluşan bir internet ağı. Uydular 340–570 km arasındaki kabuklarda dolaşıyor. Yer eşzamanlı uydulara göre yaklaşık 60 kat daha yakın oldukları için gecikme çok daha düşük. Aşağıdaki grafik, 23 Ekim 2026 itibarıyla fırlatılan uyduları kuşaklarına göre gösteriyor.
Kaynak: Wikipedia, “List of Starlink and Starshield launches”, 23 Ekim 2026. Yörüngeden çıkarılan ve arızalanan uydular dahildir. Bu nedenle aktif uydu sayısı daha düşüktür.
V3 uyduları
SpaceX’e göre her V3 uydusu, V2’ye göre yaklaşık 10 kat indirme ve 22 kat yükleme kapasitesine sahip. Falcon 9’a sığmayacak kadar büyük oldukları için yalnızca Starship ile taşınabiliyorlar.
Bir Starship = 20 Falcon 9
Tam kapasitede tek bir Starship’in 60 V3 uydusu taşıması hedefleniyor. Bu, ağ kapasitesi açısından yaklaşık 20 Falcon 9 fırlatmasına denk.
Uydudan hücreye
Yeni nesil uydular, özel bir anten gerektirmeden sıradan cep telefonlarına bağlantı sağlamak üzere tasarlanıyor.
Starlink ile Amazon Leo’nun ayrıntılı karşılaştırması ve etkileşimli yörünge hesaplayıcı için: Mega uydu ağları.
06 / Dragon
Dragon ve insanlı uzay uçuşu
Crew Dragon 2020’den beri NASA astronotlarını İUİ’ye taşıyor. 1 Ekim 2026’da fırlatılan Crew-13, bu düzenli rotasyon görevlerinin on üçüncüsü. Aynı araç, özel müşterilerin görevlerinde de kullanılıyor.
| Görev | Tarih | Tür | Öne çıkan |
|---|---|---|---|
| Demo-2 | Mayıs 2020 | NASA test | Özel bir aracın ilk insanlı yörünge uçuşu |
| Inspiration4 | Eylül 2021 | Özel | Tamamı sivillerden oluşan ilk yörünge mürettebatı |
| Ax-1 … Ax-4 | 2022–2025 | Özel, İUİ | Axiom Space’in istasyona özel astronot görevleri |
| Ax-3 | Ocak 2024 | Özel, İUİ | Alper Gezeravcı, ilk Türk astronot |
| Polaris Dawn | Eylül 2024 | Özel | İlk ticari uzay yürüyüşü, yaklaşık 1.400 km irtifa |
| Fram2 | Nisan 2025 | Özel | İlk insanlı kutup yörüngesi |
| Crew-13 | Ekim 2026 | NASA rotasyon | Altı aylık İUİ görevi |
Turistik ve özel uçuşların tamamı için: Uzay turizmi.
07 / Ay ve Mars
Ay iniş aracı ve Mars hedefi
Starship HLS
NASA, Artemis programında astronotları Ay yörüngesinden yüzeye indirecek araç olarak Starship’in bir türevini seçti. Bunun için yörüngede araçtan araca yakıt aktarımının kanıtlanması gerekiyor. Tek bir Ay inişi için kaç tanker uçuşu gerekeceği henüz netleşmedi. Tahminler on ile yirmi arasında değişiyor.
Mars
Musk, insansız Starship’leri Mars’a göndermeyi defalarca hedef olarak açıkladı. Bu hedeflerin tarihleri birçok kez ertelendi. Mars’a gidiş için uygun fırlatma pencereleri yaklaşık her 26 ayda bir açılıyor.
08 / Tartışmalar
Eleştiriler ve açık sorular
Bir araştırma platformu olarak başarıların yanında tartışmaları da kayda geçiriyoruz.
Gökyüzü ve astronomi
Binlerce parlak uydu, teleskop görüntülerinde iz bırakıyor ve radyo gözlemlerini etkileyebiliyor. SpaceX yansıtıcılığı azaltan kaplamalar ve güneşlikler denedi. Gökbilimciler sorunun tamamen çözülmediğini belirtiyor.
Uzay trafiği ve çöp
Yörüngedeki uydu sayısı hızla artıyor. Bu da çarpışma riskini ve kaçınma manevrası sayısını yükseltiyor. Starlink uyduları ömür sonunda atmosfere girip yanacak şekilde tasarlanıyor.
Atmosfer ve çevre
Atmosferde yanan uyduların bıraktığı metal oksitlerin üst atmosfere etkisi araştırılıyor. Starbase çevresindeki doğal yaşam alanları da düzenleyiciler ve çevre örgütleri tarafından izleniyor.
Pazar yoğunlaşması
ABD’deki yörünge fırlatmalarının çok büyük kısmının tek bir şirkete bağlı olması, kurumlar ve rakipler tarafından stratejik bir risk olarak görülüyor.