SpaceTRCSpaceTRC/Araştırma merkezi
Birlikte düşünelim
SpaceTRC / Kozmos

SPHEREx: Tüm Gökyüzünü 102 Kızılötesi Renkte Haritalayan Teleskop

NASA’nın SPHEREx teleskobu Mart 2025’te fırlatıldı ve Aralık 2025’te tüm gökyüzünün 102 kızılötesi renkteki ilk haritasını tamamladı. İki yıllık görevde dört tam harita çıkaracak; veriler herkese açık.

← Kozmos

KOZMOS · TELESKOP DOSYASI

SPHEREx, NASA’nın tüm gökyüzünü kızılötesinde ve aynı anda pek çok dalga boyunda tarayan teleskobu. Adı, görevin üç hedefinden geliyor: Evrenin Tarihi, Yeniden İyonlaşma Çağı ve Buzlar Kâşifi için Spektro-Fotometre. 11 Mart 2025’te (UTC’ye göre 12 Mart) Kaliforniya’daki Vandenberg’den Falcon 9 roketiyle, NASA’nın Güneş görevi PUNCH’ın dört küçük uydusuyla birlikte fırlatıldı.

Bilim gözlemlerine 1 Mayıs 2025’te başladı. NASA, 18 Aralık 2025’te tüm gökyüzünün 102 kızılötesi renkteki ilk haritasını yayımladı. Görev süresince gökyüzü dört kez taranacak.

BİR BAKIŞTA

Başlık Bilgi
Ajans NASA (Caltech ve JPL yönetiyor)
Fırlatma 11 Mart 2025, Vandenberg, Falcon 9 (PUNCH ile birlikte)
Yörünge Yaklaşık 700 km yükseklikte, kutuplardan geçen Güneş eşzamanlı yörünge
Ayna 20 cm
Dalga boyu 0,75–5,0 mikrometre, 102 renk
Bilim başlangıcı 1 Mayıs 2025
İlk tam gökyüzü haritası Aralık 2025
Görev süresi Yaklaşık 2 yıl, 4 tam harita (planlanan)
Maliyet Toplam yaklaşık 488 milyon dolar

NASIL ÇALIŞIR?

Küçük ayna, çok geniş görüş

SPHEREx’in aynası yalnızca 20 cm. Gücü büyüklüğünden değil tasarımından geliyor: dedektörlerinin önündeki özel filtreler, görüntünün her bölümüne farklı bir dalga boyu düşürüyor. Teleskop gökyüzünde adım adım ilerledikçe her nokta 102 farklı renkte ölçülmüş oluyor. Yani SPHEREx her yıldızın ve galaksinin bir fotoğrafını değil, kaba bir tayfını çıkarıyor.

Teleskop yaklaşık 700 km yükseklikte, kutuplardan geçen bir yörüngede Dünya’nın çevresini yaklaşık 90 dakikada dolanıyor. Dünya Güneş’in çevresinde ilerledikçe taradığı şerit kayıyor ve altı ayda tüm gökyüzü tamamlanıyor.

BİLİM

Üç soru

Birincisi şişme: Büyük Patlama’dan sonraki saniyenin çok küçük bir kesrinde evrenin hızla genişlediği düşünülüyor. SPHEREx yüz milyonlarca galaksinin üç boyutlu dağılımını ölçerek bu genişlemenin bıraktığı izleri arıyor.

İkincisi galaksilerin tarihi: tek tek seçilemeyen sönük galaksilerin toplam ışığı, evren boyunca ne kadar yıldız oluştuğunu gösteriyor. Üçüncüsü buzlar: Samanyolu’ndaki soğuk gaz bulutlarında su, karbondioksit ve karbonmonoksit buzlarının nerede ve ne kadar bulunduğu. Gezegenleri ve okyanusları oluşturan su büyük olasılıkla bu buzlardan geliyor.

VERİ

Herkese açık bir gökyüzü atlası

SPHEREx verileri Caltech’teki IPAC’ın kızılötesi bilim arşivi IRSA’da kamuya açık olarak yayımlanıyor. Bu, profesyonel olmayan araştırmacıların ve öğrencilerin de aynı veriyle çalışabileceği anlamına geliyor. Dört tam harita birleştirildiğinde ölçümler daha hassas hâle gelecek.

GÖREV ZAMAN ÇİZELGESİ

Tarih Olay
11 Mar 2025 Vandenberg’den Falcon 9 ile fırlatıldı
Nis 2025 İlk ışık
1 May 2025 Bilim gözlemleri başladı
18 Ara 2025 İlk tam gökyüzü haritası yayımlandı
2027 (plan) Dört tam haritanın tamamlanması

BAĞLANTILI DOSYALAR

KAYNAKLAR

Durum bilgisi 17 Kasım 2026 itibarıyla ajansların resmî sayfalarına ve haber kaynaklarına dayanır. “Planlanan” ve “hedef” ifadeleri henüz gerçekleşmemiş adımları gösterir; uzay görevlerinde takvim değişebilir.

SPACETRC / BİLGİYE ERİŞİM

Merakını takip et.

SPACETRC / BAŞLANGIÇ

Ne yapmak istiyorsun?

Bu kısa rehber altı dildedir. Bilimsel içeriklerin tam metinleri Türkçe ve İngilizcedir.

Doğrudan çalışma alanları

Yayın araVeriyi inceleUzay olaylarıEkip çalışması planlaYayına hazırlan

Seçilmiş içerikleri yanında taşı

Türkçe ve İngilizce araştırma dosyalarını ve başlangıç derslerini ayrı okuma alanında aç. Çevrimdışı hazırlama ve cihazına ekleme seçenekleri oradadır.

Çevrimdışı kütüphaneyi aç ↗

Dil tercihi yalnız bu tarayıcıda saklanır; hesap veya konum izni gerekmez.