Türk Havacılık Sanayii Rehberi

Türkiye’de Havacılık Sanayisi ve Araştırma Ekosistemi

Tarihsel fabrikalardan motorlara, yapısal parçalardan bakım, araştırma ve eğitime uzanan kurum rehberi.

KAYNAKLI ARAŞTIRMA · 23 EKIM 2026

SpaceTRC · kavramsal sistem haritası; ürün teknik çizimi değildir.

Bir uçak, birçok uzmanlık

Türkiye’nin havacılık sanayisini yalnızca tamamlanmış uçak ve helikopterler üzerinden okumak, üretimin büyük bölümünü görünmez bırakır. Yapısal parçalar, hassas döner bileşenler, motorlar, eyleyiciler, kabin sistemleri ve bakım hizmetleri aynı değer zincirinin farklı halkalarıdır. Bu rehber, kamu kurumları ile özel şirketlerin katkılarını yaptıkları işe göre gösterir. Bir parçayı üretmek, bütün platformun tasarım sorumluluğunu üstlenmekle aynı görev değildir. Buna karşılık parçanın veya test altyapısının uzmanlığı, uçuşun sürdürülebilmesi için belirleyici olabilir. Kuruluşlar bu nedenle tek bir büyüklük sıralamasında değil, uzmanlık alanlarıyla okunmalıdır.

[1] Kale Aero · [2] Turkish Technic

TOMTAŞ ve Kayseri: Miras ile yeni şirketi ayırmak

1920’lerdeki TOMTAŞ girişimi ve Kayseri Tayyare Fabrikasının sonraki dönemleri, Cumhuriyet’in uçak montajı, üretimi ve bakım kapasitesi kurma arayışının parçalarıdır. Bu tarih, yalnızca fabrika açılışlarından ibaret değildir; üretim modellerinin, işgücünün ve bakım görevlerinin değişimini de kapsar. Bugünkü TOMTAŞ Havacılık ve Teknoloji ise kendi resmî kaydında 2023’te kurulduğunu belirtir. Tarihsel isimden ilham alması, eski şirketle kesintisiz aynı tüzel kişilik olduğu anlamına gelmez. Tarihî fabrika ile güncel yapısal parça ve gövde montajı şirketini ayrı kayıtlarla sunmak, hem geçmişin hem bugünkü faaliyetin daha doğru anlaşılmasını sağlar.

[3] Atatürk Araştırma Merkezi · [4] Millî Savunma Bakanlığı · [5] TOMTAŞ Havacılık ve Teknoloji

Etimesgut ve MKE: Üretim tarihinin başka durağı

MKE’nin kendi tarih anlatımı Etimesgut Uçak Fabrikasında Uğur eğitim uçağı üretimini kaydeder. Bu dönem, THK’nin kurduğu üretim altyapısının sonraki dönüşümleri içinde değerlendirilmelidir. Tarihsel uçak üretimi, bir kurumun bugünkü bütün faaliyetlerini tanımlayan etiket olarak kullanılmamalıdır. Rehberde bu nedenle MKE’nin havacılıkla ilişkili üretim dönemi tarihsel bir kayıt olarak yer alır. Böyle bir ayrım, geçmişteki tasarım, imalat ve bakım birikimini görünür tutarken güncel ürün listesine doğrulanmamış bir uçak üretim hattı eklenmesini de önler.

[6] MKE resmî hesabı

Yapısallar ve alt sistemler

Kale Aero, Alp Havacılık ve Coşkunöz Aerospace; uçuşun görünmeyen endüstriyel tarafını anlatan farklı örneklerdir. Kale Aero yapısal parçalar ve mekanik montajlarda, Alp Havacılık uçuş kritik ve döner bileşenlerde, Coşkunöz ise yapısal parça ve gövde montajında çalışır. TAAC’nin odağında hareket ve uçuş kontrolü, iniş takımları ve test sistemleri bulunur. Bu faaliyetler yalnızca ana üreticiye parça teslim etmekten oluşmaz; mühendislik, özel proses, kalite doğrulama ve tekrarlanabilir üretim kabiliyeti de gerektirir. Bir kuruluşun hangi programda, hangi parça veya sistemden sorumlu olduğu, genel bir ‘uçak yapıyor’ ifadesinden daha açıklayıcıdır.

[1] Kale Aero · [7] Alp Havacılık · [8] Coşkunöz Holding · [9] TAAC Havacılık Teknolojileri

Motorlarda güncel ad ve görevler

Kale Jet Motorları’nın türbin motoru geliştirme ve üretim rolü, Kale Aero’nun yapısal üretiminden ayrı değerlendirilir. Motor alanında isimlerin güncel tutulması özellikle önemlidir: TEITECH’nin 7 Ağustos 2026 tarihli resmî açıklaması TRMOTOR’un yeni unvanını TEI TEKNOLOJİ olarak verir. Güncel kurumsal sayfa özgün motor programları, yardımcı güç sistemleri ve ileri araştırma çalışmalarını bu çatı altında açıklar. Rehber eski TRMOTOR adını aramada bulmayı kolaylaştıran bir karşılık olarak korur; aynı faaliyetleri iki bağımsız güncel şirket gibi çoğaltmaz. Geliştirme programının varlığı da tamamlanmış sertifikasyon veya teslimat anlamına gelmez.

[10] Kale Jet Motorları · [11] TEI Teknoloji (TEITECH) · [12] TEITECH

Bakım, motor revizyonu ve yolcu kabini

Turkish Technic’in uçak ve komponent bakımı, mühendislik ve modifikasyon hizmetleri, havacılık ekonomisinin üretim sonrasında da devam ettiğini gösterir. Turkish Engine Center, Pratt & Whitney ile Turkish Technic’in motor bakımı ve revizyonu alanındaki ortak girişimidir. TCI Aircraft Interiors ise koltuk, kabin içi donanım, eğlence ve bağlantı sistemleriyle başka bir ihtiyaca karşılık verir. Bu kuruluşların aynı çerçevede görülmesi yararlıdır; görev tanımlarının korunması da gerekir. Bir bakım kuruluşu, bir kabin donanımı üreticisi ve bir uçak platformunun ana yüklenicisi farklı sorumluluklar üstlenir.

[2] Turkish Technic · [13] Turkish Technic · [14] TCI Aircraft Interiors

İnsansız sistemlerde ürün ile şirket

Lentatek’in resmî ürün portföyünde KARAYEL-SU yer alır. Bir hava aracının ürün adı, onu geliştiren kuruluşun adıyla aynı şey değildir. Tarihî belgelerde görülen eski marka ve şirket adları, güncel ürün sayfalarıyla karşılaştırılmadan bağımsız aktif üreticiler şeklinde çoğaltılmamalıdır. Rehberin amacı farklı isimlerden yapay bir şirket sayısı üretmek değildir. Tasarım, uçuş testi, teslimat ve kullanım gibi aşamalar da ayrı kanıtlar gerektirir. Bu bölümde ürünün portföyde bulunması doğrulanır; güncel filo sayısı, ihracat miktarı veya gelecekteki teslimat tarihi gibi ayrıca doğrulanması gereken rakamlar kullanılmaz.

[15] Lentatek

Araştırma, test ve mühendislik birikimi

TÜBİTAK SAGE’nin savunma teknolojileri ve mühimmat araştırmaları, TÜBİTAK MAM’ın havacılık motor malzemeleri çalışmaları ve GE Aerospace Türkiye Technology Center’ın motor mühendisliği birbirini tamamlayan farklı faaliyetlerdir. SAGE’de hava araçlarıyla ilişkili sistemlerin geliştirilmesi, MAM’da alaşım ve üretim proseslerinin araştırılması, GE merkezinde tasarım, yazılım, prototipleme ve onarım teknolojileri öne çıkar. Bu kurumların hepsi uçak üreticisi olarak etiketlenemez. Araştırma kuruluşu, sanayi tedarikçisi ve Türkiye’de çalışan uluslararası mühendislik merkezi ayrımı, bilgi birikiminin nerede ve nasıl oluştuğunu daha açık gösterir.

[16] TÜBİTAK SAGE · [17] TÜBİTAK SAGE · [18] TÜBİTAK MAM · [19] GE Aerospace

Kamu ve üniversitelerin farklı sorumlulukları

SSB sanayi gelişimi ve tedarik projelerinde koordinasyon üstlenirken SHGM sivil havacılığın emniyet ve güvenliğine ilişkin otorite rolündedir. Üniversiteler ise mühendis, bakım uzmanı, pilot, hava trafik personeli ve araştırmacı yetiştirir. Eskişehir Teknik Üniversitesi, ODTÜ, İTÜ ve THK Üniversitesi bu rehberde eğitim ve araştırma başlığıyla görünür. Bir laboratuvarda prototip geliştirmek veya öğrenci projesi uçurmak değerli bir faaliyettir; üniversiteyi otomatik olarak seri üretici yapmaz. Eğitim altyapısı ve kurumsal denetim, sektörün gelişmesini mümkün kılan sürekli işlevler olarak ele alınmalıdır.

[20] Savunma Sanayii Başkanlığı · [21] Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü · [22] Eskişehir Teknik Üniversitesi · [23] Orta Doğu Teknik Üniversitesi · [24] İstanbul Teknik Üniversitesi · [25] Türk Hava Kurumu Üniversitesi

Uzay çalışmaları kendi alanında

TÜBİTAK UZAY, Plan-S ve Fergani Uzay; uydu platformları, alt sistemler, faydalı yükler ve uzay görevleriyle ilişkilidir. Havacılıkla ortak mühendislik alanları bulunsa da görev ortamı ve ürün sınıfları farklıdır. Rehberde bu kuruluşlar ‘Uzay – ayrı alan’ filtresinde tutulur. Böylece uzay alanındaki kamu ve özel sektör katkısı görünür olurken uçak üreticileri listesi yanlış biçimde genişletilmez. Bir uydu projesinin geliştirme, fırlatma ve yörüngede işletme aşamaları da tek bir başarı etiketi altında birleştirilmemelidir.

[26] TÜBİTAK UZAY · [27] Plan-S · [28] Fergani Uzay

ÜRETİM / ARAŞTIRMA / İNSAN KAYNAĞI

Bir ekosistemin kurumları.

Bu rehber, Türkiye’deki kamu ve özel kuruluşlardan kaynaklarıyla doğrulanmış bir seçkidir. Kurumlar farklı roller üstlenir; her biri uçak üreticisi değildir. Liste, bütün firmaların eksiksiz sicili veya bir başarı sıralaması değildir.

31 kuruluş gösteriliyor.

İnsansız sistemler

Baykar

İnsansız sistemler

Ayrıntılı araştırma dosyası ve kaynakları platformda yer alır.

Bir uçak, birçok uzmanlık

TOMTAŞ ve Kayseri: Miras ile yeni şirketi ayırmak

Etimesgut ve MKE: Üretim tarihinin başka durağı

Yapısallar ve alt sistemler

Motorlarda güncel ad ve görevler

Bakım, motor revizyonu ve yolcu kabini

İnsansız sistemlerde ürün ile şirket

Araştırma, test ve mühendislik birikimi

Kamu ve üniversitelerin farklı sorumlulukları

Uzay çalışmaları kendi alanında

Bir ekosistemin kurumları.

Baykar

TUSAŞ

TEI

ASELSAN

HAVELSAN

Türk Hava Kurumu

TOMTAŞ / Kayseri Tayyare Fabrikası (tarihsel)

MKE / Etimesgut uçak üretimi (tarihsel)

TOMTAŞ Havacılık ve Teknoloji

Kale Aero

Kale Jet Motorları

Alp Havacılık

TEI Teknoloji (TEITECH; eski TRMOTOR)

Turkish Technic / THY Teknik

Turkish Engine Center (TEC)

Coşkunöz Aerospace

TCI Aircraft Interiors

Lentatek

TÜBİTAK SAGE

TÜBİTAK MAM

TÜBİTAK UZAY

GE Aerospace Türkiye Technology Center

TAAC Havacılık Teknolojileri

Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB)

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM)

Eskişehir Teknik Üniversitesi

Orta Doğu Teknik Üniversitesi

İstanbul Teknik Üniversitesi

Türk Hava Kurumu Üniversitesi

Plan-S

Fergani Uzay

Araştırmayı sürdürün.

Türk Havacılık Tarihi

Dünya Havacılık Tarihi

Türkiye’nin Havacılık Teknolojileri

Bilginin izini sürün.