Uçma cesaretinden,
gökyüzü teknolojilerine.
Türk havacılığının öncülerini, mücadelelerini ve bugünün mühendislik başarılarını dünya havacılığının büyük hikâyesiyle birlikte keşfedin.
- Havacılık ve uzay sayfası
- 18
- Havacılık tarih olayı
- 60
- Etkileşimli eğitim modeli
- 2
- Bağlantılı kaynak
- 261
01 / TÜRK HAVACILIĞI
Bir ülkenin ufkunu genişleten insanlar.
Denemek, uçmak, üretmek ve öğretmek. Öncülerimizin başarılarını ve yaşadıkları engelleri, belge ile anlatının ayrımını koruyarak ele alıyoruz.
Türk Havacılık Tarihi
Hezarfen ve Lâgarî anlatılarından Osmanlı havacılık teşkilatına, Cumhuriyet’in öncülerinden çağdaş havacılığa.
02 / ARAŞTIRMA DOSYASIVecihi Hürkuş
Pilot, tasarımcı ve eğitimci Vecihi Hürkuş’un uçakları, uçuş denemeleri, izin süreçleri ve mücadeleleri.
03 / ARAŞTIRMA DOSYASINuri Demirağ ve Selahattin Reşit Alan
NuD uçakları, üretim ve uçuş denemeleri; sipariş, kabul şartları ve sürdürülebilir sanayileşme mücadelesi.
04 / ARAŞTIRMA DOSYASITürk Hava Kurumu ve Türkkuşu
THK’nın kuruluşu, Türkkuşu, planör eğitimi, kadın öncüler, uçak üretimi ve havacılık kültürü.
02 / BUGÜNÜN MÜHENDİSLİĞİ
Türkiye’nin havacılık birikimi, birçok disiplinin ortak başarısı.
Türkiye’nin Havacılık Teknolojileri
Türkiye’nin çağdaş havacılık başarıları: uçak, insansız sistem, aviyonik, motor ve simülasyon programlarının tarihli durumları.
02 / ARAŞTIRMA DOSYASIBaykar ve Bayraktar Programları
Baykar’ın gelişimi, Bayraktar Mini, TB2, AKINCI, TB3 ve KIZILELMA programları; belgelenen üretim, test ve teslimat aşamaları.
03 / ARAŞTIRMA DOSYASITürk Havacılık Sanayii Rehberi
Türkiye’de hava aracı, motor, aviyonik, parça, bakım ve araştırma alanlarında çalışan kamu ve özel kuruluşları keşfedin.
04 / ARAŞTIRMA DOSYASITUSAŞ ve TEI
KAAN, HÜRJET, HÜRKUŞ, GÖKBEY ve motor geliştirme programları; uçuş, üretim, sertifikasyon ve teslimat ayrımları.
05 / ARAŞTIRMA DOSYASIASELSAN: Aviyonik ve Algılayıcılar
Radar, elektro-optik, görev bilgisayarı ve aviyonik sistemlerin havacılık ekosistemindeki yeri.
06 / ARAŞTIRMA DOSYASIHAVELSAN: Simülasyon ve Eğitim
Uçuş simülatörleri, görev eğitimi ve yazılım; eğitim kabiliyetiyle gerçek uçuş yeterliliğinin ilişkisi.
03 / TARİHTEN ARAŞTIRMAYA
Geçmişi öğrenin. Uçuşu anlayın.
Dünya Havacılık Tarihi
Balonlardan planörlere, ilk motorlu uçaklardan jetlere ve sayısal uçuş sistemlerine kaynaklı dünya havacılık tarihi.
02 / ARAŞTIRMA DOSYASIUçuş Bilimi
Kaldırma, sürükleme, hücum açısı ve deneysel yöntem; iki etkileşimli eğitim laboratuvarı ve açıklamalı infografikler.
03 / ARAŞTIRMA DOSYASIPilotaj ve Uçuş Eğitimi
Hava süratleri, enerji yönetimi, insan faktörleri ve lisanslama kaynaklarıyla bilimsel pilotaj okuryazarlığı.
04 / ARAŞTIRMA DOSYASIHavacılık ve Uzay Araştırma Kütüphanesi
Konuya göre aranabilir havacılık ve Türk uzay sanayisi yayınları, resmî el kitapları, teknik rapor arşivleri ve araştırma soruları.
04 / TÜRK UZAY SANAYİİ
Havacılıktan yörüngeye uzanan birikim.
Türk Uzay Sanayii
Türkiye’nin uydu, yer kesimi, fırlatma ve araştırma ekosistemi; kamu, özel sektör ve üniversitelerin kaynaklı çalışma dosyaları.
02 / ARAŞTIRMA DOSYASITürk Uyduları
TÜRKSAT ailesi, BİLSAT, RASAT, GÖKTÜRK, İMECE ve küçük uyduların görevleri, fırlatmaları ve belgelenen durumları.
03 / ARAŞTIRMA DOSYASITürkiye’nin Uzay ve Uydu Tarihi
Türkiye’nin haberleşme ve gözlem uydularından üniversite görevlerine; tarih, teknoloji ve insan kaynağı birikimi.
ZAMAN ÇİZELGESİ / 60 DÖNÜM NOKTASI
Her kilometre taşı, birikmiş bir tarihi anlatır.
Seçilmiş olaylar; bütün havacılık tarihini kapsayan eksiksiz bir envanter değildir.
60 kayıt gösteriliyor.
Çin’de uçurtma geleneği
Kaynaklı tarih kaydıUçurtmalar insan yapımı nesnelerin sürekli uçuşuna erken bir örnek oluşturdu. Smithsonian geleneği MÖ beşinci yüzyıla tarihler. Bu geniş tarihleme belirli bir mucit, gün veya insanlı serbest uçuş kaydı olarak okunmamalıdır.
Leonardo’nun uçuş notları
Kaynaklı tarih kaydıKuşların Uçuşu Üzerine Kodeks, gözlem ile uçan makine tasarımının ilişkisini gösterir. Leonardo’nun kanat çırpan araç çizimleri uçuş düşüncesinin belgeleridir; bu makinelerle başarılı insanlı uçuş yapıldığını kanıtlayan kayıt sayılmaz.
Hezarfen anlatısı
Tarihî anlatı · bağımsız doğrulama sınırlıSeyahatnâme’de Galata’dan Üsküdar’a uçuş anlatılır; bağımsız doğrulama bulunmaz.
Lâgarî anlatısı
Tarihî anlatı · bağımsız doğrulama sınırlıBarutlu düzenekle yükselme, Seyahatnâme’ye dayanan bir rivayettir.
İnsanların bağsız balon uçuşu
Kaynaklı tarih kaydıPilâtre de Rozier ve Marquis d’Arlandes, Montgolfier sıcak hava balonuyla Paris’ten yükseldi. İnsanlı serbest balon uçuşunun bu eşiğini, 1 Aralık’taki Charles–Robert hidrojen balonu izledi; iki araç aynı kaldırma yöntemini kullanmıyordu.
Cayley’nin sabit kanat düzeni
Kaynaklı tarih kaydıGeorge Cayley kaldırma, itki ve kontrolü ayrı görevler olarak ele alan uçak düzenini ortaya koydu. Buradaki kilometre taşı başarılı motorlu uçuş değil, sonraki sabit kanatlı uçakları anlamayı kolaylaştıran tasarım yaklaşımıdır.
Kayıtlı model planör
Kaynaklı tarih kaydıCayley’nin küçük planörü, sabit kanat ile kuyruk yüzeylerinin birlikte çalışmasını sınadı. Modelin uçuşu ile insan taşıma aynı başarı değildir; daha büyük planörler için gerekli bir deney aşamasını temsil eder.
Tam boyutlu insanlı planör
Kaynaklı tarih kaydıCayley’nin tam boyutlu planörü bir yetişkini taşıdı. Science Museum Group bunu kayıtlı insanlı planör uçuşu olarak sunar. Pilotun kimliği, konuşmaları ve kesin mesafe gibi sonradan yaygınlaşmış ayrıntılar bu kısa kayda eklenmemelidir.
Lilienthal’ın planör deneyleri
Kaynaklı tarih kaydıOtto Lilienthal çeşitli tam boyutlu planörlerle yaklaşık iki bin kısa uçuş yaptı. Fotoğraflar deneylerin gelişimini izlemeyi sağlar. Müze arşivi ilk başarılı uçuşun kesin gününün bilinmediğini açıkça belirtir; bu nedenle gün ve ay verilmez.
[9] Smithsonian National Air and Space Museum · [10] Otto-Lilienthal-Museum
Wrightların kontrollü motorlu uçuşu
Kaynaklı tarih kaydıWright kardeşler motorlu uçakla dört uçuş yaptı. Orville’in ilk uçuşu 12 saniye ve 120 feet, Wilbur’un son uçuşu 59 saniye ve 852 feet idi. Pilotlu, sürekli ve kontrollü uçuş ölçütleri birlikte değerlendirilir.
[11] Library of Congress · [12] Smithsonian National Air and Space Museum
14-bis’nin resmen gözlenen uçuşu
Kaynaklı tarih kaydıAlberto Santos-Dumont Paris’te 14-bis ile 220 metreyi 21,5 saniyede uçtu. FAI bunu Avrupa’da 25 metreden uzun, resmen gözlenen ilk uçuş olarak tanımlar. Bu coğrafi ve kayıt ölçütü, 1903’ün motorlu kontrollü uçuş ölçütünden ayrıdır.
İstanbul’da uçuş gösterileri
Kaynaklı tarih kaydıCaters ve Blériot’nun gösterileri motorlu uçuşu gündeme taşıdı.
Tayyare Komisyonu
Kaynaklı tarih kaydıTürk askerî havacılığının kurumsal başlangıcı kabul edilen tarih.
[14] Bilig / Ahmet Yesevi Üniversitesi · [15] Gazi Akademik Bakış
Fransa’da pilot eğitimi
Kaynaklı tarih kaydıFesa ve Yusuf Kenan Beyler Blériot okuluna gönderildi.
Fesa Beyin mezuniyeti
Kaynaklı tarih kaydıFesa Bey pilot eğitimini bitirerek diplomasını aldı.
Yeşilköy Hava Okulu
Kaynaklı tarih kaydıUçucu personelin ülkede yetiştirilmesi için okul açıldı.
Belkıs Şevket’in uçuşu
Kaynaklı tarih kaydıFethi Beyin uçağına binerek havacılık kampanyasına katıldı.
Uçak üretimi sanayileşiyor
Kaynaklı tarih kaydıBirinci Dünya Savaşı’nın talepleri üretimi hızla artırdı. Historic England’ın Britanya verisinde aylık üretim savaşın ilk yılındaki yaklaşık 50 uçaktan 1918’de 2.700’e çıktı. Bu sayılar tüm dünya üretimi olarak sunulmamalıdır.
İstanbul’dan uzun sefer
Kaynaklı tarih kaydıKudüs ve İskenderiye yönündeki hava seyahati başladı.
[20] Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı · [21] Anadolu Ajansı
Fethi ve Sadık Beyler
Kaynaklı tarih kaydıTaberiye Gölü yakınlarındaki kazada şehit oldular.
Nuri Beyin şehadeti
Kaynaklı tarih kaydıYafa kalkışındaki deniz kazasında Nuri Bey şehit oldu.
İskenderiye’ye ulaşılması
Kaynaklı tarih kaydıSalim ve Kemal Beyler sürdürülen seferi İskenderiye’ye taşıdı.
Junkers J 1’in metal yapı deneyi
Kaynaklı tarih kaydıJunkers J 1 ilk uçuşunu yaptı. Tam metal yapı ve dış destek gerektirmeyen kanat, hafif ahşap-kumaş uçaklardan farklı bir çözüm sundu. Deneyin gerçekleşmesi hemen başarılı seri üretim veya üstün uçuş performansı anlamına gelmiyordu.
[23] Technikmuseum Hugo Junkers Dessau · [24] Technikmuseum Hugo Junkers Dessau
Junkers F 13 yolcu uçağı
Kaynaklı tarih kaydıJunkers F 13, metal yapıyı yolcu taşımacılığına taşıdı. Deutsches Museum onu ilk metal yolcu uçağı olarak kaydeder. Dört yolcu kapasiteli kabini ve farklı coğrafyalardaki kullanımı, sivil havacılığın özel ihtiyaçlarının tasarıma girmesini gösterir.
Cierva C.4 autogirosu
Kaynaklı tarih kaydıCierva’nın C.4 autogirosu başarılı ve kontrollü uçuşlara ulaştı. Smithsonian 17 Ocak’ı verir; erken sıçrama ve kontrollü uçuş tarihlerinin kaynaklarda ayrıldığı bilinir. Rotorun hava akışıyla dönmesi, onu motorla döndürülen helikopter rotorundan ayırır.
[26] Smithsonian National Air and Space Museum · [27] Vertical Flight Society / contemporary NACA translation cited
Vecihi K VI uçuşu
Kaynaklı tarih kaydıHürkuş’un izinsiz prototip uçuşu idari ceza getirdi.
Türk Tayyare Cemiyeti
Kaynaklı tarih kaydıHavacılık için kaynak, eğitim ve toplumsal destek hedeflendi.
Tayyare Makinist Mektebi
Kaynaklı tarih kaydıHavacılığın teknik personel ihtiyacı için açıldı.
Kayseri Uçak Fabrikası
Kaynaklı tarih kaydıTOMTAŞ’ın fabrika kompleksi açıldı.
FAI üyeliği
Kaynaklı tarih kaydıCemiyet uluslararası sportif havacılık örgütüne katıldı.
Vecihi XIV
Kaynaklı tarih kaydıFikirtepe’de iki kişilik uçağın ilk uçuşu gerçekleşti.
Prag’da uçuş izni
Kaynaklı tarih kaydıVecihi XIV Çekoslovakya’da uçuş izni aldı.
Vecihi Sivil Tayyare Mektebi
Kaynaklı tarih kaydıHürkuş kendi sivil uçuş okulunu kurdu.
Bedriye Tahir Gökmen
Kaynaklı tarih kaydıTHK tarihçesinde ilk Türk kadın pilot olarak anılan uçuşlarını yaptı.
Devlet Hava Yolları İşletmesi
Kaynaklı tarih kaydıBeş uçakla başlayan işletmenin genel müdürü Fesa Evrensevdi.
Türkkuşu
Kaynaklı tarih kaydıPlanör ve diğer uçuş dallarında yaygın eğitim yoluna girildi.
Türk Hava Kurumu adı
Kaynaklı tarih kaydıCemiyetin adı kongrede Türk Hava Kurumu oldu.
Gökçen’in motorlu uçuşu
Kaynaklı tarih kaydıSabiha Gökçen ilk motorlu uçak uçuşunu yaptı.
Demirağ uçak atölyesi
Kaynaklı tarih kaydıBeşiktaş Tayyare Atölyesi girişimi 1936'da fiilen başlatıldı.
THK ile 10 uçaklık sözleşme
Kaynaklı tarih kaydıDemirağ'ın aktardığı sözleşme 10 mektep uçağını kapsar.
Gökçen’in askerî brövesi
Kaynaklı tarih kaydıSabiha Gökçen askerî uçuş brövesini aldı.
Balkan uçuşu ve öğretmenlik
Kaynaklı tarih kaydıGökçen’in Balkan turunu Türkkuşu başöğretmenliği izledi.
[35] Atatürk Araştırma Merkezi / Atatürk Ansiklopedisi · [39] Türk Hava Kurumu
Selahattin Reşit Alan’ın kaybı
Kaynaklı tarih kaydıSelahattin Reşit Alan NuD36 ile İnönü Meydanı'nda iniş sırasında hayatını kaybetti.
Boeing 307 ve basınçlı kabin
Kaynaklı tarih kaydıBoeing 307 Stratoliner ilk kez uçtu. Basınçlı gövdeli ilk yolcu uçağı, yüksek irtifada kabin koşullarını koruma yönünde önemli adımdı. Bu gelişme ticari jet hizmetinden önce gerçekleşti; basınçlandırma ile jetleşme aynı başlangıç değildir.
Gedikli Hazırlama Yuvası
Kaynaklı tarih kaydıİnönü kampında askerî uzmanlık eğitimleri başladı.
Etimesgut Uçak Fabrikası
Kaynaklı tarih kaydıFabrikanın kuruluş süreci bu yıllara uzanır.
He 178 turbojetle uçuyor
Kaynaklı tarih kaydıHeinkel He 178, Hans von Ohain’in ekibinin geliştirdiği turbojetle ilk uçuşunu gerçekleştirdi. Olay deneysel turbojet uçuşunu gösterir. Düzenli yolcu taşımacılığı veya hemen operasyonel bir askerî jet filosu kurulduğu anlamına gelmez.
[42] Virtuelles Landesmuseum Mecklenburg-Vorpommern / phanTECHNIKUM
VS-300’ün bağlı denemesi
Kaynaklı tarih kaydıIgor Sikorsky’nin VS-300 helikopteri bağlı ilk denemesini yaptı. Sonraki geliştirmeler ana rotor ve kuyruk rotoru düzeninin olgunlaşmasına katkı verdi. Bağlı deneme ile serbest uçuş, ‘ilk uçuş’ başlığı altında açıklamasız birleştirilmemelidir.
Siparişin feshi ve teknik uyuşmazlık
Kaynaklı tarih kaydıTHK fesih yazısı sözleşme şartları, motor/pervane ve akrobasi yeterliliği gerekçelerini sıralar.
Chicago Sözleşmesi ve ICAO
Kaynaklı tarih kaydıChicago’da 54 ülke temsil edildi; 52’si 7 Aralık 1944’te sözleşmeyi imzaladı. Sözleşme 4 Nisan 1947’de yürürlüğe girdi. Dünya sivil havacılığında ortak ilkeler ile kalıcı uluslararası kurumun doğuşu iki tarih üzerinden anlatılmalıdır.
NuD38’in deneme uçuşu
Kaynaklı tarih kaydıNuD38'in ilk deneme uçuşu Basri Alev ve Mehmet Altunbay tarafından yapıldı. Tarih, TÜBİTAK’ın tarih anlatımına göre verilmiştir; kaynaklar arasında farklılıklar vardır.
Comet ticari jet hizmetinde
Kaynaklı tarih kaydıDe Havilland Comet BOAC ile ticari hizmete girdi. Buradaki ‘ilk’, deneysel jet uçuşunu değil ticari jet yolcu hizmetini tanımlar. 1954’teki gövde yorulması soruşturması, basınçlı yapıların güvenliğinin öğrenilmesinde sonraki önemli aşamaydı.
707’nin Atlantik seferleri
Kaynaklı tarih kaydıPan American, Boeing 707 ile New York–Paris ticari seferlerini başlattı. Bu, ilk ticari jet hizmeti değildi; 707’nin genişleyen uluslararası ulaşım ağındaki başlangıcıydı. 1954 tarihli Dash 80 gösterim uçağıyla aynı olay olarak sunulmaz.
Concorde’dan ticari sesüstü uçuşa
Kaynaklı tarih kaydıConcorde 001 Toulouse’dan ilk uçuşunu yaptı; ticari seferler 21 Ocak 1976’da başladı. Prototipten yolcu taşımaya geçiş yedi yıla yakın sürdü. Concorde ‘uçan ilk sesüstü yolcu uçağı’ diye sınırsız bir ilk iddiasıyla etiketlenmemelidir.
Sayısal fly-by-wire araştırması
Kaynaklı tarih kaydıNASA’nın F-8 sayısal fly-by-wire programı ilk uçuşunu yaptı. Apollo donanımından yararlanan sistem, pilot komutlarının bilgisayar aracılığıyla işlenmesini sınadı. Dijital araştırmanın başlangıcı, daha önceki analog elektronik kumanda uygulamalarıyla karıştırılmamalıdır.
A320 ve tam dijital kumandalar
Kaynaklı tarih kaydıAirbus A320 ilk uçuşunu 1987’de yaptı, 1988’de hizmete girdi. Önemli eşik ticari yolcu uçağında tam dijital fly-by-wire kullanımıydı. ‘İlk fly-by-wire uçağı’ ifadesi analog öncülleri ve araştırma uçaklarını yanlış biçimde dışarıda bırakır.
787’nin kompozit ana yapısı
Kaynaklı tarih kaydıBoeing 787 ilk uçuşunu 2009’da yaptı, ANA ile 2011’de hizmete girdi. Kompozitlerin ana yapıda yaygın kullanımı tasarımın belirgin özelliğiydi. İlk uçuş, ilk teslimat ve ilk ticari sefer birbirinden ayrı tarihlerdir.
[52] The Museum of Flight · [53] Boeing · [54] U.S. Government Accountability Office
Velis Electro tip sertifikası
Kaynaklı tarih kaydıEASA iki kişilik, öncelikle eğitim amaçlı Velis Electro’nun tip sertifikasyonunu duyurdu. Kurum bunu tamamen elektrikli uçak için dünyadaki ilk tip sertifikası olarak tanımladı. Kayıt belirli tasarımın belgelendirilmesidir; bütün elektrikli havacılık görevlerinin çözüldüğü iddiası değildir.
Powered-lift işletme çerçevesi
Kaynaklı tarih kaydıFAA, powered-lift için pilot ve eğitmen nitelikleri ile işletme hükümlerini içeren son düzenlemeyi duyurdu. Bu somut mevzuat adımı belirli bir hava taksinin tip sertifikası veya bir şehirde yolcu hizmetinin başlangıcı olarak sunulmamalıdır.
Eşleşme bulunamadı. Aramayı kısaltın veya filtreleri temizleyin.
KAYNAKLAR / AÇIK ARAŞTIRMA
Bilginin izini sürün.
- Flight Before the Airplane ↗
- Leonardo da Vinci and Flight ↗
- Hezarfen Ahmed Çelebi ↗
- Hasan Çelebi, Lâgarî ↗
- Expérience fait à Versailles le 19 Sept 1783 ↗
- George Cayley ↗
- Aeronautics Module ↗
- Model of Cayley's first model Glider (1804) ↗
- Lilienthal Glider ↗
- Photo archives Lilienthal ↗
- The Wilbur and Orville Wright Timeline: 1901 to 1910 ↗
- 1903 Wright Flyer ↗
- 12 November 1906: The first flight by Santos-Dumont ↗
- Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Türk Askeri Havacılığı ↗
- Türk Hava Kuvvetleri Tarihinde Hava Okulu ve Harp Okuluna Geçiş Süreci ↗
- Türk Hava Kuvvetlerinin İlk Pilotu: Mehmet Fesa Evrensev ↗
- Hava Harp Okulu – Tarihçe ↗
- Türk Havacılık Tarihine Yön Veren Kadınlar ↗
- First World War: Aircraft Factories ↗
- İstanbul-Kudüs-İskenderiye Hava Seyahati kitabı duyurusu ↗
- Türk havacılığının ilk şehitleri ↗
- Haftalık Basın Bilgilendirme Toplantısı – ilk hava şehitleri ↗
- Ju52-F13-J1 ↗
- Lebenslauf von Hugo Junkers ↗
- Historic Aviation: Junkers F13 ↗
- Cierva C.8W: historical account of C.4 ↗
- First controlled flight by an Autogiro (Cierva C.4) ↗
- Vecihi Hürkuş (1895–1969) ↗
- Türk Tayyare Cemiyeti – tarihçe ↗
- Kayseri Uçak Fabrikası ↗
- Havacılık ve Havacılığın Tarihçesi – ders materyali ↗
- Vecihi Hürkuş ↗
- Hikayemiz ↗
- Türk Hava Kurumu ↗
- Sabiha Gökçen (Esiner) (1913–2001) ↗
- İnönü Havacılık Eğitim Merkezi ↗
- Demirağ’ın Uçakları 1936–1944 ↗
- Hayallerini Uçuran Adam: Nuri Demirağ ↗
- Sabiha Gökçen ↗
- Boeing 307 Stratoliner Clipper Flying Cloud ↗
- Atatürk Döneminde Havacılık ve Uçak Sanayii ↗
- Model of a Heinkel He 178 ↗
- The Design Evolution of the VS-300 Helicopter ↗
- The History of ICAO and the Chicago Convention ↗
- The Chicago Convention: postal history archive ↗
- Comet Enters Service ↗
- de Havilland Comet 1XB ↗
- 707-120 First Takeoff ↗
- Concorde: The story of supersonic passenger flight ↗
- Flying with NASA – Digital-Fly-By-Wire ↗
- A320 Family: a story of continuous innovation ↗
- Boeing 787 Dreamliner ↗
- 15 years on, the 787 Dreamliner continues to lead ↗
- Aviation Safety: Status of FAA's Actions to Oversee the Safety of Composite Airplanes ↗
- First type certification for fully electric plane world-wide ↗
- With New Rule, FAA is Ready for Air Travel of the Future ↗