SpaceTRC / Uzay Çağı / Ay’a dönüş
Yarım asır sonra yeniden Ay yolunda.
Nisan 2026’da dört astronot, 1972’den bu yana ilk kez Ay’ın çevresine gidip döndü. ABD, Çin, Hindistan, özel şirketler ve Türkiye aynı on yılda Ay’a araç göndermeye hazırlanıyor. Bu dosya, ikinci Ay yarışının programlarını ve güncel durumunu bir arada veriyor.
- İnsanların ulaştığı en uzak mesafe
- 406.771 kmArtemis II, Nisan 2026
- Artemis Anlaşmaları
- 77 ülkeTürkiye 71. imzacı (31 Ağustos 2026)
- İlk Artemis inişi
- 2028Artemis IV hedefi
- AYAP-1 fırlatması
- 2027Türkiye’nin ilk Ay aracı
01 / Artemis II
53 yıl sonra Ay’ın çevresinde insanlar
Artemis II, 1 Nisan 2026’da Kennedy Uzay Merkezi’nden SLS roketiyle fırlatıldı. Orion kapsülü Ay’a inmeden, “serbest dönüş” yörüngesiyle Ay’ın arkasından dolaştı ve 11 Nisan’da San Diego açıklarında Pasifik’e indi. Görev 9 gün 1,5 saat sürdü.
Dört astronot, üç ilk
Komutan Reid Wiseman, pilot Victor Glover, görev uzmanları Christina Koch ve Kanadalı Jeremy Hansen. Koch Ay’ın çevresine giden ilk kadın, Glover ilk siyahi astronot, Hansen ise ilk Amerikalı olmayan astronot oldu.
Apollo 13’ü geçti
Orion, Dünya’dan 406.771 km uzaklaşarak 1970’te Apollo 13’ün kurduğu 400.171 km’lik rekoru kırdı. Ay yüzeyine en yakın geçiş yaklaşık 6.545 km’den oldu.
Sorunsuz değildi
Fırlatma, hidrojen sızıntısı nedeniyle Şubat’tan Nisan’a kaydı. Uçuşta tuvalet havalandırma hattı dondu, Avrupa servis modülünde küçük bir helyum sızıntısı görüldü. Isı kalkanı endişesi nedeniyle atmosfere daha dik bir açıyla girildi.
02 / Yeni plan
2026’da yeniden çizilen Artemis haritası
NASA yöneticisi Jared Isaacman, Şubat–Mart 2026’da programı yeniden yapılandırdı. En önemli değişiklik şu: Artemis III artık Ay’a iniş görevi değil.
| Görev | Hedef tarih | Ne yapılacak? | Durum |
|---|---|---|---|
| Artemis I | Kasım–Aralık 2022 | İnsansız Orion, Ay yörüngesi | Tamamlandı |
| Artemis II | 1–11 Nisan 2026 | İnsanlı Ay çevresi uçuşu | Tamamlandı |
| Artemis III | En erken 2027 sonu | Alçak Dünya yörüngesinde insanlı test. Orion önce Blue Origin’in Blue Moon test aracıyla, sonra bir Starship test aracıyla kenetlenecek. | Mürettebat Haziran 2026’da açıklandı |
| Artemis IV | 2028 başı | 1972’den beri ilk insanlı Ay inişi (Starship HLS veya Blue Moon) | Planlanıyor |
| Artemis V | 2028 sonu | İkinci iniş ve Ay üssünün başlangıcı | Planlanıyor |
Gateway istasyonu sona erdi
Ay yörüngesinde kurulması planlanan Gateway istasyonunun geliştirilmesi 2026 başında durduruldu. Odak, 2029–2036 arasında kurulacak bir Ay yüzeyi üssüne kaydı. Gateway’in itki modülü bir nükleer-elektrik uzay aracında kullanılacak.
Roket Blok 1’de kalıyor
SLS’in daha güçlü Blok 1B ve Blok 2 sürümleri iptal edildi. Artemis V’ten itibaren üst kademe olarak Centaur V kullanılacak.
Starship ve Blue Moon yarışıyor
Starship HLS’in yörüngede yakıt aktarma gösterimi Eylül 2026 itibarıyla henüz yapılmadı, insansız gösterim inişi 2027’ye kaydı. Blue Origin’in insansız Blue Moon MK1 aracı da 2027’de New Glenn ile uçacak.
Artemis III mürettebatı: Randy Bresnik (komutan), Luca Parmitano (pilot, ESA), Frank Rubio ve Andre Douglas.
03 / Çin
Çin: Ay’ın uzak yüzünden insanlı iniş hedefine
Çin 2024’te Chang’e 6 ile tarihte ilk kez Ay’ın uzak yüzünden örnek getirdi. Ülkenin hedefi, 2030’dan önce taykonotları Ay’a indirmek.
Chang’e 6
3 Mayıs 2024’te fırlatıldı. 1 Haziran’da uzak yüzdeki Güney Kutbu–Aitken havzasına indi ve 25 Haziran’da örneklerle Dünya’ya döndü.
Chang’e 7
Güney kutbunda su buzu arayacak yörünge aracı, iniş aracı, gezgin ve sıçrayan mini sonda. Ağustos 2026’da rampaya çıkarıldı ancak “fırlatma koşulları sağlanmadığı” için ertelendi. Mısır, Rusya, Tayland ve İtalya’nın yükleri de araçta.
Uzun Yürüyüş 10, Mengzhou ve Lanyue
İnsanlı iniş için yeni roket, mürettebat kapsülü ve iniş aracı geliştiriliyor. Şubat 2026’da kaçış testli alt-yörünge uçuşu yapıldı. Temmuz 2026’da roketin ilk yörünge uçuşunda birinci kademe denizde geri kazanıldı.
04 / Ticari iniş araçları
Şirketler de Ay’a iniyor, ama hepsi başaramıyor
| Görev | Şirket / ülke | Tarih | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Chandrayaan-3 | ISRO · Hindistan | Ağustos 2023 | Güney kutbu yakınına başarılı iniş |
| ispace Görev 1 | ispace · Japonya | Nisan 2023 | İniş başarısız |
| IM-1 Odysseus | Intuitive Machines · ABD | Şubat 2024 | Eğik indi, veriler alındı |
| Blue Ghost 1 | Firefly · ABD | 2 Mart 2025 | İlk tam başarılı ticari iniş, 10 NASA yükünün hepsi veri gönderdi |
| IM-2 Athena | Intuitive Machines · ABD | 6 Mart 2025 | Yan yattı, görev bir günde bitti |
| ispace RESILIENCE | ispace · Japonya | Haziran 2025 | Sert iniş |
Hindistan sıradaki adımda Chandrayaan-4 ile yaklaşık 2028’de Ay’dan örnek getirmeyi, Japonya ile birlikte LUPEX görevini ise 2028–2029’da uçurmayı planlıyor.
05 / Türkiye
AYAP-1: Türkiye’nin ilk Ay aracı
TÜBİTAK UZAY, 15 Eylül 2026’da aracın entegrasyonunun tamamlandığını duyurdu. Araç, TUSAŞ’ın test tesisinde çevresel testlere girdi ve 2027’nin ilk aylarında Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatılması planlanıyor.
3,5 tonluk yerli araç
Yörünge yükseltme ve görev sonu manevraları DeltaV ile geliştirilen yerli hibrit itki sistemiyle yapılacak. Bu, Türkiye’nin ilk hibrit uzay itki sisteminin uzayda denenmesi olacak.
Kutup yörüngesinde en az üç ay
Yaklaşık iki aylık yolculuktan sonra araç Ay’ın yaklaşık 100 km üzerinde bir kutup yörüngesine girecek. En az üç ay, gerekirse 1,5 yıla kadar çalışacak, ardından kontrollü manevralarla yüzeye indirilecek.
Dört bilimsel cihaz
Yerli radyasyon kalorimetresi ve dozimetresi, İsveç Uzay Fiziği Enstitüsü ile geliştirilen nötr parçacık teleskobu ve Shenzhen Üniversitesi ile geliştirilen dar açılı radyometre.
Türkiye’nin uzay programının tamamı için: Türk Uzay Sanayii · Uzay ajansları
06 / Kurallar
Artemis Anlaşmaları: Ay’da kimin kuralı geçerli?
ABD’nin öncülüğünde 2020’de başlatılan Artemis Anlaşmaları, Ay ve ötesinde barışçıl keşif, verilerin paylaşımı, tarihi alanların korunması ve kaynak kullanımı için ortak ilkeler belirliyor. 19 Ekim 2026 itibarıyla 77 ülke imzaladı.
Türkiye 31 Ağustos 2026’da imzaladı. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, NASA genel merkezinde anlaşmayı Türkiye adına imzaladı. Türkiye anlaşmaya katılan 71. ülke oldu. Çin ve Rusya anlaşmaya katılmadı. İki ülke ortak bir Uluslararası Ay Araştırma İstasyonu (ILRS) projesi yürütüyor.
Uzay hukukunun genel çerçevesi için: Uzay hukuku, ekonomisi ve uzay çöpü
07 / Zaman çizelgesi
İkinci Ay yarışı
- Apollo 17: son insanlı iniş
Eugene Cernan ve Harrison Schmitt, Ay’da yürüyen son insanlar oldu.
- Artemis I
İnsansız Orion, Ay yörüngesine gidip döndü.
- Hindistan güney kutbunda
Chandrayaan-3, Ay’ın güney kutbu yakınına inen ilk araç oldu.
- Uzak yüzden örnek
Chang’e 6, Ay’ın uzak yüzünden örnek getiren ilk görev oldu.
- İlk tam başarılı ticari iniş
Firefly’ın Blue Ghost aracı Mare Crisium’a sorunsuz indi.
- Artemis II
Dört astronot Ay’ın çevresinden dolaştı ve insanlığın uzaklık rekorunu kırdı.
- Uzun Yürüyüş 10B yörüngede
Çin’in Ay roketinin ilk yörünge uçuşu yapıldı, birinci kademe denizde geri kazanıldı.
- Türkiye: Artemis Anlaşmaları ve AYAP-1 entegrasyonu
Türkiye anlaşmayı imzaladı. Ay aracının montajı tamamlandı ve çevresel testlere geçildi.
- AYAP-1 fırlatması
Türkiye’nin ilk Ay aracının yola çıkması planlanıyor.
- Artemis IV: insanlar yeniden Ay yüzeyinde
1972’den bu yana ilk insanlı iniş hedefleniyor.
- Çin’in insanlı Ay inişi
Mengzhou kapsülü ve Lanyue iniş aracıyla planlanıyor.