SpaceTRC / Uzay Çağı
Devlet ajanslarından ticari uzay çağına.
1957’de uzaya yalnızca iki ülke çıkabiliyordu. Bugün yörüngeye giden yüklerin büyük bölümünü şirketler taşıyor. Roketler geri dönüp iniyor. Turistler kutupların üzerinden geçiyor. On binlerce uydu birlikte internet dağıtıyor. Bu bölüm, bu dönüşümü programlar, araçlar ve verilerle anlatıyor.
- Falcon 9 fırlatması
- 701Launch Library 2 verisi, otomatik güncellenir
- Fırlatılan Starlink uydusu
- 13.000+23 Ekim 2026 derlemesi
- Starship ilk yörünge
- 28.09.202614. uçuş, 26 Starlink V3
- New Shepard yolcusu
- 98Uçuşlar Ocak 2026’da durduruldu
01 / Bölümler
Programlar, şirketler ve araçlar
Her sayfa aynı yapıyı izliyor: önce zaman çizelgesi, sonra araçlar ve teknoloji, ardından güncel durum ve kaynaklar.
02 / Zaman çizelgesi
Sputnik’ten Starship’e: 69 yılın dönüm noktaları
- Sputnik 1 yörüngede
Sovyetler Birliği ilk yapay uyduyu fırlattı. Uzay çağı başladı.
- Yuri Gagarin, uzaydaki ilk insan
Vostok 1, Dünya çevresinde tek tur attı.
- Apollo 11 Ay’da
Saturn V roketiyle giden Neil Armstrong ve Buzz Aldrin Ay yüzeyine indi.
- İlk Uzay Mekiği uçuşu
Kısmen yeniden kullanılabilir ilk insanlı uzay aracı. Ancak bakım maliyetleri beklenenden çok yüksek çıktı.
- Uluslararası Uzay İstasyonu’nun ilk modülü
Zarya modülüyle İUİ’nin montajı başladı. 2000’den beri kesintisiz insan yaşıyor.
- SpaceShipOne, Ansari X Ödülü’nü kazandı
Özel olarak finanse edilen ilk insanlı uzay aracı, iki hafta içinde iki kez 100 km’yi geçti.
- Falcon 1 yörüngede
Özel olarak geliştirilen sıvı yakıtlı ilk roket yörüngeye ulaştı. SpaceX için dördüncü deneme, şirketin ayakta kalma şansıydı.
- Dragon, İUİ’ye bağlanan ilk ticari araç
NASA’nın ticari kargo programı, ajansın araç sahibi değil müşteri olduğu yeni modeli başlattı.
- Yörünge roketinin ilk dikey inişi
Falcon 9’un birinci kademesi Cape Canaveral’a geri döndü. Yeniden kullanım çağı başladı.
- Crew Dragon Demo-2
2011’den sonra ABD’den yapılan ilk insanlı yörünge fırlatması, aynı zamanda özel bir aracın taşıdığı ilk NASA astronotları.
- Uzay turizmi yılı
11 Temmuz’da Virgin Galactic, 20 Temmuz’da Blue Origin ilk mürettebatlı uçuşlarını yaptı. Eylül’de Inspiration4, profesyonel astronotu olmayan ilk yörünge mürettebatı oldu.
- Alper Gezeravcı, Ax-3 ile İUİ yolunda
Türkiye’nin ilk astronotu bir Crew Dragon ile fırlatıldı ve istasyonda deneyler yürüttü.
- Tuva Cihangir Atasever alt-yörüngede
Türkiye’nin ikinci astronotu Virgin Galactic’in VSS Unity aracıyla yaklaşık 90 km’ye çıktı ve yedi deney yürüttü.
- Fram2: ilk insanlı kutup yörüngesi
Dört sivil, Crew Dragon Resilience ile iki kutbun üzerinden geçen 90 derecelik bir yörüngede uçtu.
- New Glenn’in birinci kademesi denizde indi
Blue Origin, ikinci denemede dev roketinin birinci kademesini geri kazandı.
- New Shepard turizm uçuşları durduruldu
Blue Origin, kaynaklarını Ay iniş programına aktarmak için alt-yörünge turizmini en az iki yıl askıya aldı.
- SpaceX borsada
Şirket Nasdaq’ta SPCX koduyla işlem görmeye başladı. Halka arz değerlemesi 1,77 trilyon dolardı.
- Starship ilk kez yörüngede
Tarihin en büyük roketi, 14. uçuşunda yörüngeye ulaştı ve 26 Starlink V3 uydusu bıraktı.
- AYAP-1: Türkiye’nin ilk Ay aracı
TÜBİTAK UZAY’ın geliştirdiği yörünge aracının bir Falcon 9 ile fırlatılması planlanıyor. Görev, Türkiye’nin ilk hibrit itki sistemini de deneyecek.
03 / Neden şimdi?
Yörüngeye bir kilogram çıkarmanın bedeli
Ticari uzay çağını mümkün kılan en büyük etken maliyetteki düşüş. CSIS Aerospace Security’nin enflasyona göre düzeltilmiş derlemesine göre, Uzay Mekiği ile alçak yörüngeye bir kilogram taşımanın bedeli 54.000 doları aşıyordu. Falcon Heavy’de bu rakam yaklaşık 1.500 dolara iniyor.
Çubuklar logaritmik ölçekte çizildi. Değerler 2021 doları cinsinden yaklaşık rakamlardır. Kaynak: CSIS Aerospace Security, “Space Launch to Low Earth Orbit: How Much Does It Cost?”
Roket artık atılmıyor
Bir Falcon 9 birinci kademesi 2026’da 37 kez uçtu. Pahalı motorlar her görevde yeniden üretilmek yerine bakımdan geçirilip tekrar kullanılıyor.
Uydular bant üzerinde
Binlerce uydu birbirinin aynısı olarak fabrikada üretiliyor. Tek tek el yapımı uydu dönemi kapanıyor.
Yeni sözleşme modeli
NASA aracı satın almak yerine hizmet satın alıyor: kargo, astronot taşıma, Ay inişi. Şirketler riski ve aracın mülkiyetini üstleniyor.
04 / Türkiye ve ticari uzay
Türk uyduları ve astronotları ticari araçlarla uçuyor
Ticari fırlatma pazarı Türkiye’nin uzay programını doğrudan etkiliyor. Ulusal uydular ve astronotlar özel şirketlerin araçlarıyla taşınıyor.
| Tarih | Görev | Araç | Not |
|---|---|---|---|
| 8 Ocak 2021 | Türksat 5A | SpaceX Falcon 9 | Haberleşme uydusu, yer eşzamanlı yörünge |
| 19 Aralık 2021 | Türksat 5B | SpaceX Falcon 9 | Ka bant yüksek kapasiteli haberleşme |
| 15 Nisan 2023 | İMECE | Falcon 9 (Transporter-7) | Yerli yüksek çözünürlüklü gözlem uydusu |
| 18 Ocak 2024 | Ax-3 · Alper Gezeravcı | Falcon 9 + Crew Dragon | İlk Türk astronot, İUİ’de bilimsel deneyler |
| 8 Haziran 2024 | Galactic 07 · Tuva Cihangir Atasever | Virgin Galactic VSS Unity | Alt-yörünge araştırma uçuşu, 7 deney |
| 9 Temmuz 2024 | Türksat 6A | SpaceX Falcon 9 | Türkiye’nin ilk yerli haberleşme uydusu |
| 2027 (plan) | AYAP-1 | SpaceX Falcon 9 | Ay yörünge aracı ve yerli hibrit itki denemesi |
Daha fazlası için Türk Uzay Sanayii ve Türk uyduları sayfalarına bakabilirsiniz.
05 / Keşif rozetleri
Rozetlerini topla: 0 / 7
Sayfaları keşfettikçe, araçları kullandıkça ve simülasyonda başarılı iniş yaptıkça rozet kazanırsın. Rozetler yalnızca bu tarayıcıda saklanır, hesap gerekmez.