TUSAŞ ve TEI

KAAN: ilk uçuştan geliştirme programına

KAAN’ın 21 Şubat 2024 ilk uçuşu, Türkiye’de muharip uçak tasarımı, üretimi, bütünleştirmesi ve uçuş testinde önemli bir aşamaydı. TUSAŞ ikinci uçuşu 6 Mayıs 2024 olarak kaydeder. Bu, tüm görev sistemlerinin doğrulandığını, bütün uçuş zarfının açıldığını veya operasyonel filoya teslimatı tek başına göstermez.

Endonezya için 48 KAAN’ı kapsayan nihai satış sözleşmesi, TUSAŞ’ın 1 Ağustos 2025 tarihli açıklamasında bağlayıcı tedarik aşaması olarak tanımlanır. İmalat yeteneğinin geliştirilmesi ve eğitim desteği de iş birliğinin parçalarıdır. Bu, programın uluslararası müşteri ve ortaklık boyutunu güçlendiren somut bir gelişmedir. Bununla birlikte sözleşmedeki uçakların teslim edilmiş veya Endonezya’da hizmete alınmış olduğu sonucu çıkarılamaz. Prototip, üretim standardı, müşteri konfigürasyonu ve görev hazırlığı ayrı izlenmelidir.

[1] TUSAŞ · [2] TUSAŞ · [3] TUSAŞ

HÜRKUŞ-II: askerî sertifikasyon

HÜRKUŞ ve HÜRJET, farklı eğitim basamaklarını hedefler. Turboprop HÜRKUŞ temel uçuş becerilerinin geliştirilmesine; jet motorlu HÜRJET ise ileri eğitim ve görev uçağına geçişin ihtiyaçlarına odaklanır. HÜRKUŞ-II’nin askerî tip sertifikasını aldığının Eylül 2026’da açıklanması, tasarımın kanıtlarla değerlendirilmesini öne çıkarır. TUSAŞ; 12 disiplinde 1.790 gereksinimin doğrulandığını, 950 kanıt dokümanının incelendiğini ve 153 test yapıldığını bildirir. Rakamlar, uçuşa elverişlilik çalışmalarının yalnızca uçuş gösterisinden oluşmadığını anlatır.

[4] TUSAŞ

HÜRKUŞ-II: kabul, teslimat ve sözleşme

MSB, HÜRKUŞ-II’nin kabul faaliyetinin 28 Eylül 2026’da gerçekleştirildiğini teyit etmiştir; TSKGV de teslimatı ayrıca duyurur. Böylece bu dosyada program yalnızca teslimat planı olarak gösterilmez. Ancak 22 Ekim 2026 MSB açıklamasındaki iki uçağın daha envantere alınması, cümlenin kendi ifadesiyle plan aşamasındadır. Bu ilave sayı tamamlanmış toplamın üzerine yazılmaz. Azerbaycan için 14 HÜRKUŞ-II anlaşması da TUSAŞ’ın Ekim duyurusunda gelecekteki teslimat olarak yer alır.

[5] MSB · [6] TSKGV · [7] TUSAŞ · [8] MSB

HÜRJET: prototip ve üretim uçağının testi

HÜRJET’in ilk prototipi 25 Nisan 2023’te, ikincisi 12 Kasım 2024’te uçtu. TUSAŞ’ın güncel ürün sayfası iki prototip için 500’ü aşkın test uçuşu bildirir. Daha yeni bir dönüm noktası, Hava Kuvvetlerine teslim edilecek ilk uçağın 30 Ağustos 2026’da ilk kez uçmasıdır. Bu üretim ve test eşiği açıkça belirtilmelidir; duyuru teslimatın tamamlandığını söylemez. Ürün sayfasındaki 2026 teslimat hedefinin yanı sıra kamuya açık başka açıklamalarda farklı takvimler bulunması, hedef tarihlerin kaynak tarihiyle birlikte sunulmasını gerektirir.

[9] TUSAŞ · [10] TUSAŞ

İspanya eğitim sistemi: gelecekteki teslimat takvimi

İspanya’da HÜRJET tabanlı 30 uçaklık eğitim sistemi için yapılan anlaşma, Avrupa havacılık sanayisiyle ölçülebilir bir iş birliği örneğidir. Airbus’ın 28 Nisan 2026 açıklaması; İspanyol ihtiyaçlarına uyarlama, eğitim ve bakım hizmetlerini birlikte tarif eder. Önceki resmî takvim ilk konfigürasyondaki uçakların 2028–2029’da teslimini, sonraki İspanyol içerikli dönüşümlerin 2031–2035 dönemini öngörür. Bunlar ileriye dönük program tarihleridir. İspanya seçimi, uçakların bugün İspanyol hava kuvvetlerinde görev yaptığı anlamına gelmez.

[11] Airbus · [12] Airbus

GÖKBEY ve ATAK: farklı geliştirme yolları

GÖKBEY ile T129 ATAK aynı programın iki adı değildir. GÖKBEY genel maksat helikopteridir; ilk kullanıcı teslimatı 29 Ekim 2024’te gerçekleşmiş, TUSAŞ Ağustos 2025’te Jandarma’ya dördüncü teslimatı duyurmuştur. T129 ATAK ise TUSAŞ’ın sitesinde ortak geliştirme kategorisindedir ve operasyonlarda kullanılmaktadır. Bu tanım, mevcut bir tasarımdan hareketle kazanılan sistem bütünleştirme ve üretim yeteneğini küçültmez; programın kökenini doğru anlatır. İki platformun motor, görev ve sertifikasyon durumları ayrı değerlendirilmelidir.

[13] TUSAŞ · [14] TUSAŞ

GÖKBEY sertifikasının konfigürasyonu

GÖKBEY’in SHGM ulusal tip sertifikası her motor ve görev konfigürasyonuna yayılmaz. Eylül 2026 veri sayfasında LHTEC CTS800-4AT listelenir. TS1400 ile uçuşlar ayrı geliştirme kanıtıdır; yerli motorlu tüm seri helikopterlerin sertifikalı ve teslim edilmiş olduğu sonucu çıkarılamaz.

[15] SHGM · [16] SHGM · [17] SHGM

TEI-PD170: uçuş ve seri üretim

TEI, PD170’in ANKA ile ilk uçuşunu 27 Aralık 2018’e, seri üretimini 2019’a tarihler; ANKA, AKSUNGUR ve TB3’te uçtuğunu bildirir. Üreticinin belirli denemelerdeki süre ve irtifa sonuçları, bütün yük ve hava koşullarına genellenmez.

[18] TEI

TEI-TS1400: uçuş, güç denemesi ve sertifikasyon

TS1400, 19 Nisan 2023’te GÖKBEY üzerinde ilk insanlı uçuşunu gerçekleştirdi. TEI’nin 28 Haziran 2024 bülteni; dayanıklılık testlerini ve tek motorun devre dışı kaldığı acil durum senaryosundaki güç denemesini anlatır. Sıkça kullanılan 1.740 beygir değeri, 30 saniyelik acil durum koşuluna aittir; sürekli kullanılabilir seyir gücü diye yazılmaz. EASA CS-E test koşullarının uygulanması da EASA tarafından tip sertifikası verildiğini tek başına kanıtlamaz. Güncel ürün sayfası sertifikalı motor geliştirme çalışmalarını bir program amacı olarak tanımlar.

[19] TEI · [20] TEI

TF6000 ve TF10000: geliştirme hedefleri

TF6000 ve art yakıcılı TF10000, daha yüksek itki sınıfında teknoloji kazanımını hedefleyen turbofan programlarıdır. TEI’nin güncel sayfaları bunları geliştirme diliyle sunar: TF6000 için 6 bin lbf, TF10000 için 6 bin lbf kuru ve 10 bin lbf art yakıcılı itki sınıfı belirtilir. Bu değerler tasarım/ürün hedefi olarak etiketlenmelidir. Her iki motorun 2026 fuarlarında sergilenmesi; hava aracına entegrasyonun, uçuş sertifikasyonunun veya kullanıcıya seri teslimatın tamamlandığını göstermez. TF6000’i KAAN’ın nihai motoru olarak adlandırmak da yanlıştır; TEI programı daha büyük muharip uçak motoruna giden teknoloji kazanımıyla ilişkilendirir.

[21] TEI · [22] TEI · [23] TEI

Motor geliştirmede olgunluk

Motor alanındaki ilerleme, farklı olgunluk düzeylerinin birlikte yürütülmesini gerektirir: bir aile seri üretilirken bir diğeri uçuşta, başka bir motor yerde sınanabilir. TEI’nin uluslararası motor programlarına parça üretmesi ve ileri imalat yetenekleri geliştirmesi bu birikimin başka yüzüdür. Özgün tasarım, lisans altında üretim, bakım kabiliyeti ve parça tedarikçiliği ayrı katkılardır. Başarının kalıcılaşması; malzeme ve üretim tekrarlanabilirliği, uzun süreli dayanım, bakım ömrü ve sertifikasyon kanıtlarının birlikte olgunlaşmasına bağlıdır.